{"id":7966,"date":"2007-07-11T11:35:00","date_gmt":"2007-07-11T09:35:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.ivescovi.ch\/?p=7966"},"modified":"2021-01-22T12:10:05","modified_gmt":"2021-01-22T11:10:05","slug":"risposte-a-quesiti-riguardanti-alcuni-aspetti-circa-la-dottrina-sulla-chiesa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/staging.sbkcescvs.ch\/ivescovi\/risposte-a-quesiti-riguardanti-alcuni-aspetti-circa-la-dottrina-sulla-chiesa\/","title":{"rendered":"Risposte a quesiti riguardanti alcuni aspetti circa la dottrina sulla chiesa"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>RISPOSTE A QUESITI RIGUARDANTI ALCUNI ASPETTI<\/em><br><em>CIRCA LA DOTTRINA SULLA CHIESA<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p id=\"yui_3_15_0_1_1611311622665_203\"><strong>Introduzione<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Il Concilio Vaticano II, con la Costituzione dogmatica <em><a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/archive\/hist_councils\/ii_vatican_council\/documents\/vat-ii_const_19641121_lumen-gentium_it.html\">Lumen gentium<\/a> <\/em>e con i Decreti sull&#8217;Ecumenismo (<em> <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/archive\/hist_councils\/ii_vatican_council\/documents\/vat-ii_decree_19641121_unitatis-redintegratio_it.html\">Unitatis redintegratio<\/a><\/em>) e sulle Chiese orientali (<em> <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/archive\/hist_councils\/ii_vatican_council\/documents\/vat-ii_decree_19641121_orientalium-ecclesiarum_it.html\">Orientalium Ecclesiarum<\/a><\/em>), ha contribuito in modo determinante ad una comprensione pi\u00f9 profonda dell&#8217;ecclesiologia cattolica. Al riguardo anche i Sommi Pontefici hanno voluto offrire approfondimenti e orientamenti per la prassi: Paolo VI nella Lettera Enciclica <em><a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/holy_father\/paul_vi\/encyclicals\/documents\/hf_p-vi_enc_06081964_ecclesiam_it.html\">Ecclesiam suam<\/a><\/em> (1964) e Giovanni Paolo II nella Lettera Enciclica <em><a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/edocs\/ITA1225\/_INDEX.HTM\">Ut unum sint<\/a><\/em> (1995).<\/p>\n\n\n\n<p>Il conseguente impegno dei teologi, volto ad illustrare sempre meglio i diversi aspetti dell&#8217;ecclesiologia, ha dato luogo al fiorire di un&#8217;ampia letteratura in proposito. La tematica si \u00e8 infatti rivelata di grande fecondit\u00e0, ma talvolta ha anche avuto bisogno di puntualizzazioni e di richiami, come la Dichiarazione <em>Mysterium Ecclesiae <\/em>(1973), la Lettera ai Vescovi della Chiesa Cattolica <em><a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_28051992_communionis-notio_it.html\">Communionis notio<\/a><\/em> (1992) e la Dichiarazione <em><a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20000806_dominus-iesus_it.html\">Dominus Iesus<\/a> <\/em>(2000), tutte pubblicate dalla Congregazione per la Dottrina della Fede.<\/p>\n\n\n\n<p>La vastit\u00e0 dell&#8217;argomento e la novit\u00e0 di molti temi continuano a provocare la riflessione teologica, offrendo sempre nuovi contributi non sempre immuni da interpretazioni errate che suscitano perplessit\u00e0 e dubbi, alcuni dei quali sono stati sottoposti all&#8217;attenzione della Congregazione per la Dottrina della Fede. Essa, presupponendo l&#8217;insegnamento globale della dottrina cattolica sulla Chiesa, intende rispondervi precisando il significato autentico di talune espressioni ecclesiologiche magisteriali, che nel dibattito teologico rischiano di essere fraintese.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>RISPOSTE AI QUESITI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Primo quesito: Il Concilio Ecumenico Vaticano II ha forse cambiato la precedente dottrina sulla Chiesa ?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Risposta:<\/strong> Il Concilio Ecumenico Vaticano II n\u00e9 ha voluto cambiare n\u00e9 di fatto ha cambiato tale dottrina, ma ha voluto solo svilupparla, approfondirla ed esporla pi\u00f9 ampiamente.<\/p>\n\n\n\n<p>Proprio questo afferm\u00f2 con estrema chiarezza Giovanni XXIII all\u2019inizio del Concilio[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn1\">1<\/a>]. Paolo VI lo ribad\u00ec[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn2\">2<\/a>] e cos\u00ec si espresse nell\u2019atto di promulgazione della Costituzione <em><a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/archive\/hist_councils\/ii_vatican_council\/documents\/vat-ii_const_19641121_lumen-gentium_it.html\">Lumen gentium<\/a><\/em>: &#8220;E migliore commento sembra non potersi fare che dicendo che questa promulgazione nulla veramente cambia della dottrina tradizionale. Ci\u00f2 che Cristo volle, vogliamo noi pure. Ci\u00f2 che era, resta. Ci\u00f2 che la Chiesa per secoli insegn\u00f2, noi insegniamo parimenti. Soltanto ci\u00f2 che era semplicemente vissuto, ora \u00e8 espresso; ci\u00f2 che era incerto, \u00e8 chiarito; ci\u00f2 che era meditato, discusso, e in parte controverso, ora giunge a serena formulazione&#8221;[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn3\">3<\/a>]. I Vescovi ripetutamente manifestarono e vollero attuare questa intenzione[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn4\">4<\/a>].<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Secondo quesito: Come deve essere intesa l\u2019affermazione secondo cui la Chiesa di Cristo sussiste nella Chiesa cattolica ?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Risposta:<\/strong> Cristo &#8220;ha costituito sulla terra&#8221; un\u2019unica Chiesa e l\u2019ha istituita come &#8220;comunit\u00e0 visibile e spirituale&#8221;[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn5\">5<\/a>], che fin dalla sua origine e nel corso della storia sempre esiste ed esister\u00e0, e nella quale soltanto sono rimasti e rimarranno tutti gli elementi da Cristo stesso istituiti[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn6\">6<\/a>]. &#8220;Questa \u00e8 l\u2019unica Chiesa di Cristo, che nel Simbolo professiamo una, santa, cattolica e apostolica [\u2026]. Questa Chiesa, in questo mondo costituita e organizzata come societ\u00e0, sussiste nella Chiesa cattolica, governata dal Successore di Pietro e dai Vescovi in comunione con lui&#8221;[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn7\">7<\/a>].<\/p>\n\n\n\n<p>Nella Costituzione dogmatica <em><a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/archive\/hist_councils\/ii_vatican_council\/documents\/vat-ii_const_19641121_lumen-gentium_it.html\">Lumen gentium<\/a> <\/em>8 la sussistenza \u00e8 questa perenne continuit\u00e0 storica e la permanenza di tutti gli elementi istituiti da Cristo nella Chiesa cattolica[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn8\">8<\/a>], nella quale concretamente si trova la Chiesa di Cristo su questa terra.<\/p>\n\n\n\n<p>Secondo la dottrina cattolica, mentre si pu\u00f2 rettamente affermare che la Chiesa di Cristo \u00e8 presente e operante nelle Chiese e nelle Comunit\u00e0 ecclesiali non ancora in piena comunione con la Chiesa cattolica grazie agli elementi di santificazione e di verit\u00e0 che sono presenti in esse[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn9\">9<\/a>], la parola &#8220;sussiste&#8221;, invece, pu\u00f2 essere attribuita esclusivamente alla sola Chiesa cattolica, poich\u00e9 si riferisce appunto alla nota dell\u2019unit\u00e0 professata nei simboli della fede (Credo\u2026la Chiesa &#8220;una&#8221;); e questa Chiesa &#8220;una&#8221; sussiste nella Chiesa cattolica[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn10\">10<\/a>].<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Terzo quesito: Perch\u00e9 viene adoperata l\u2019espressione &#8220;<em>sussiste nella<\/em>&#8221; e non semplicemente la forma verbale &#8220;<em>\u00e8<\/em>&#8221; ?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Risposta:<\/strong> L\u2019uso di questa espressione, che indica la piena identit\u00e0 della Chiesa di Cristo con la Chiesa cattolica, non cambia la dottrina sulla Chiesa; trova, tuttavia, la sua vera motivazione nel fatto che esprime pi\u00f9 chiaramente come al di fuori della sua compagine si trovino &#8220;numerosi elementi di santificazione e di verit\u00e0&#8221;, &#8220;che in quanto doni propri della Chiesa di Cristo spingono all\u2019unit\u00e0 cattolica&#8221;[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn11\">11<\/a>].<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Perci\u00f2 le stesse Chiese e Comunit\u00e0 separate, quantunque crediamo che hanno delle carenze, nel mistero della salvezza non sono affatto spoglie di significato e di peso. Infatti lo Spirito di Cristo non ricusa di servirsi di esse come di strumenti di salvezza, il cui valore deriva dalla stessa pienezza della grazia e della verit\u00e0, che \u00e8 stata affidata alla Chiesa cattolica&#8221;[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn12\">12<\/a>].<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Quarto quesito: Perch\u00e9 il Concilio Ecumenico Vaticano II attribuisce il nome di &#8220;Chiese&#8221; alle Chiese orientali separate dalla piena comunione con la Chiesa cattolica ?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Risposta:<\/strong> Il Concilio ha voluto accettare l\u2019uso tradizionale del nome. &#8220;Siccome poi quelle Chiese, quantunque separate, hanno veri sacramenti e soprattutto, in forza della successione apostolica, il Sacerdozio e l\u2019Eucaristia, per mezzo dei quali restano ancora uniti con noi da strettissimi vincoli&#8221;[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn13\">13<\/a>], meritano il titolo di &#8220;Chiese particolari o locali&#8221;[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn14\">14<\/a>], e sono chiamate Chiese sorelle delle Chiese particolari cattoliche[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn15\">15<\/a>].<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Perci\u00f2 per la celebrazione dell\u2019Eucaristia del Signore in queste singole Chiese, la Chiesa di Dio \u00e8 edificata e cresce&#8221;[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn16\">16<\/a>]. Siccome, per\u00f2, la comunione con la Chiesa cattolica, il cui Capo visibile \u00e8 il Vescovo di Roma e Successore di Pietro, non \u00e8 un qualche complemento esterno alla Chiesa particolare, ma uno dei suoi principi costitutivi interni, la condizione di Chiesa particolare, di cui godono quelle venerabili Comunit\u00e0 cristiane, risente tuttavia di una carenza[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn17\">17<\/a>].<\/p>\n\n\n\n<p>D\u2019altra parte l\u2019universalit\u00e0 propria della Chiesa, governata dal Successore di Pietro e dai Vescovi in comunione con lui, a causa della divisione dei cristiani, trova un ostacolo per la sua piena realizzazione nella storia[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn18\">18<\/a>].<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Quinto quesito: Perch\u00e9 i testi del Concilio e del Magistero successivo non attribuiscono il titolo di &#8220;Chiesa&#8221; alle Comunit\u00e0 cristiane nate dalla Riforma del 16\u00b0 secolo ?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Risposta:<\/strong> Perch\u00e9, secondo la dottrina cattolica, queste Comunit\u00e0 non hanno la successione apostolica nel sacramento dell\u2019Ordine, e perci\u00f2 sono prive di un elemento costitutivo essenziale dell\u2019essere Chiesa. Le suddette Comunit\u00e0 ecclesiali, che, specialmente a causa della mancanza del sacerdozio ministeriale, non hanno conservato la genuina e integra sostanza del Mistero eucaristico[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn19\">19<\/a>], non possono, secondo la dottrina cattolica, essere chiamate &#8220;Chiese&#8221; in senso proprio[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftn20\">20<\/a>].<\/p>\n\n\n\n<p><em>Il Sommo Pontefice Benedetto XVI, nell\u2019Udienza concessa al sottoscritto Cardinale Prefetto della Congregazione per la Dottrina della Fede, ha approvato e confermato queste Risposte, decise nella sessione ordinaria di questa Congregazione, e ne ha ordinato la pubblicazione.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Roma, dalla Sede della Congregazione per la Dottrina della Fede, il 29 giugno 2007, nella solennit\u00e0 dei Ss. Pietro e Paolo, Apostoli.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>William Cardinale Levada<\/strong><br><em>Prefetto<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Angelo Amato, S.D.B.<\/strong><br><em>Arcivescovo tit. di Sila<\/em><br>Segretario<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref1\">1<\/a>] GIOVANNI XXIII, <em>Allocuzione<\/em> dell\u201911 ottobre 1962: &#8220;\u2026il Concilio\u2026vuole trasmettere pura e integra la dottrina cattolica, senza attenuazioni o travisamenti\u2026Ma nelle circostanze attuali il nostro dovere \u00e8 che la dottrina cristiana nella sua interezza sia accolta da tutti con rinnovata, serena e tranquilla adesione\u2026E\u2019 necessario che lo spirito cristiano, cattolico e apostolico del mondo intero compia un balzo in avanti, che la medesima dottrina sia conosciuta in modo pi\u00f9 ampio e approfondito\u2026Bisogna che questa dottrina certa e immutabile, alla quale \u00e8 dovuto ossequio fedele, sia esplorata ed esposta nella maniera che l\u2019epoca nostra richiede. Altra \u00e8 la sostanza del <em>depositum fidei<\/em>, o le verit\u00e0 che sono contenute nella nostra veneranda dottrina, ed altro \u00e8 il modo in cui vengono enunciate, sempre tuttavia con lo stesso senso e significato&#8221; : AAS 54 [1962] 791; 792.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref2\">2<\/a>] Cf. PAOLO VI, <em>Allocuzione<\/em> del 29 settembre 1963: AAS 55 [1963] 847-852.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref3\">3<\/a>] PAOLO VI, <em>Allocuzione <\/em>del 21 novembre 1964: AAS 56 [1964] 1009-1010 (trad. it. in: <em>L\u2019Osservatore Romano<\/em>, 22 novembre 1964, 3).<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref4\">4<\/a>] Il Concilio ha voluto esprimere l\u2019identit\u00e0 della Chiesa di Cristo con la Chiesa Cattolica. Ci\u00f2 si trova nelle discussioni sul Decreto <em>Unitatis redintegratio. <\/em>Lo Schemadel Decreto fu proposto in Aula il 23. 9. 1964 con una <em>Relatio<\/em> (Act Syn III\/II 296-344). Ai modi inviati dai vescovi nei mesi seguenti il Segretariato per l\u2019Unit\u00e0 dei Cristiani risponde il 10.11.1964 (Act Syn III\/VII 11-49). Da questa <em>Expensio modorum <\/em>si riportano quattro testi concernenti la prima risposta.<\/p>\n\n\n\n<p>A) [In Nr. 1 (Prooemium) Schema <em>Decreti<\/em>: Act Syn III\/II 296, 3-6]\n\n\n\n<p><em>&#8220;Pag. 5, lin. 3-6: Videtur etiam Ecclesiam catholicam inter illas Communiones comprehendi, quod falsum esset.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>R(espondetur): Hic tantum factum, prout ab omnibus conspicitur, describendum est. Postea clare affirmatur solam Ecclesiam catholicam esse veram Ecclesiam Christi&#8221; <\/em>(Act Syn III\/VII 12).<\/p>\n\n\n\n<p>B) [In Caput I in genere: Act Syn III\/II 297-301]\n\n\n\n<p><em>&#8220;4 &#8211; Expressius dicatur unam solam esse veram Ecclesiam Christi; hanc esse Catholicam Apostolicam Romanam; omnes debere inquirere, ut eam cognoscant et ingrediantur ad salutem obtinendam&#8230;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>R(espondetur): In toto textu sufficienter effertur, quod postulatur. Ex altera parte non est tacendum etiam in aliis communitatibus christianis inveniri veritates revelatas et elementa ecclesialia&#8221;( <\/em>Act Syn III\/VII 15). Cf. anche ibidem punto 5.<\/p>\n\n\n\n<p>C) [In Caput I in genere: Act Syn III\/II 296s]\n\n\n\n<p><em>&#8220;5 &#8211; Clarius dicendum esset veram Ecclesiam esse solam Ecclesiam catholicam romanam&#8230;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>R(espondetur): Textus supponit doctrinam in constitutione \u2018De Ecclesia\u2019 expositam, ut pag. 5, lin. 24-25 affirmatur&#8221;&nbsp;<\/em>(<em>A<\/em>ct Syn III\/VII 15). Quindi la commissione che doveva valutare gli emendamenti al Decreto <em>Unitatis redintegratio<\/em> esprime con chiarezza l\u2019identit\u00e0 della Chiesa di Cristo e della Chiesa cattolica e la sua unicit\u00e0, e vede questa dottrina fondata nella Costituzione dogmatica <em>Lumen gentium<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>D) [In Nr. 2 Schema <em>Decreti<\/em>: Act Syn III\/II 297s]\n\n\n\n<p><em>&#8220;Pag. 6, lin. 1- 24: Clarius exprimatur unicitas Ecclesiae. Non sufficit inculcare, ut in textu fit, unitatem Ecclesiae.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>R(espondetur): a) Ex toto textu clare apparet identificatio Ecclesiae Christi cum Ecclesia catholica, quamvis, ut oportet, efferantur elementa ecclesialia aliarum communitatum&#8221;.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Pag. 7, lin. 5: Ecclesia a successoribus Apostolorum cum Petri successore capite gubernata (cf. novum textum ad pag. 6, lin.33-34) explicite dicitur \u2018unicus Dei grex\u2019 et lin. 13 \u2018una et unica Dei Ecclesia\u2019 &#8220;<\/em> (Act Syn III\/VII).<\/p>\n\n\n\n<p>Le due espressioni citate sono quelle di <em>Unitatis redintegratio<\/em> 2.5 e 3.1.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref5\">5<\/a>] Cf. CONCILIO ECUMENICO VATICANO II, Cost. dogm. <em>Lumen gentium<\/em>, 8.1.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref6\">6<\/a>] Cf. CONCILIO ECUMENICO VATICANO II, Decr. <em>Unitatis redintegratio, <\/em>3.2; 3.4; 3.5; 4.6.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref7\">7<\/a>] CONCILIO ECUMENICO VATICANO II, Cost. dogm. <em>Lumen gentium<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>, 8.2.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref8\">8<\/a>] Cf. CONGREGAZIONE PER LA DOTTRINA DELLA FEDE, Dich. <em>Mysterium Ecclesiae, 1.1: <\/em>AAS 65 [1973] 397<em>;<\/em> Dich<em>. Dominus Iesus,<\/em> 16.3: AAS 92 [2000-II] 757-758; <em>Notificazione sul libro di P. Leonardo Boff, OFM, &#8220;Chiesa: carisma e potere&#8221;:<\/em> AAS 77 [1985] 758-759.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref9\">9<\/a>] Cf. GIOVANNI PAOLO II, Lett. Enc. <em>Ut unum sint<\/em>, 11.3: AAS 87 [1995-II] 928.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref10\">10<\/a>] Cf. CONCILIO ECUMENICO VATICANO II, Cost. dogm. <em>Lumen gentium<\/em>, 8.2.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref11\">11<\/a>] CONCILIO ECUMENICO VATICANO II, Cost. dogm. <em>Lumen gentium<\/em>, 8.2.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref12\">12<\/a>] CONCILIO ECUMENICO VATICANO II, Decr. <em>Unitatis redintegratio<\/em>, 3.4.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref13\">13<\/a>] CONCILIO ECUMENICO VATICANO II, Decr. <em>Unitatis redintegratio<\/em>, 15.3; cf. CONGREGAZIONE PER LA DOTTRINA DELLA FEDE, Lett. <em>Communionis notio<\/em>, 17.2: AAS, 85 [1993-II] 848.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref14\">14<\/a>] CONCILIO ECUMENICO VATICANO II, Decr. <em>Unitatis redintegratio<\/em>, 14.1.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref15\">15<\/a>] Cf. CONCILIO ECUMENICO VATICANO II, Decr. <em>Unitatis redintegratio<\/em>, 14.1; GIOVANNI PAOLO II, Lett. Enc. <em>Ut unum sint<\/em>, 56 s : AAS 87 [1995-II] 954 s.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref16\">16<\/a>] CONCILIO ECUMENICO VATICANO II, Decr. <em>Unitatis redintegratio<\/em>, 15.1.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref17\">17<\/a>] Cf. CONGREGAZIONE PER LA DOTTRINA DELLA FEDE, Lett. <em>Communionis notio<\/em>, 17.3: AAS 85 [1993-II] 849.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref18\">18<\/a>] Cf. <em>ibid<\/em>.<\/p>\n\n\n\n[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref19\">19<\/a>] Cf. CONCILIO ECUMENICO VATICANO II, Decr. <em>Unitatis redintegratio<\/em>, 22.3.<\/p>\n\n\n\n<p id=\"yui_3_15_0_1_1611311622665_206\">[ <a href=\"https:\/\/www.vatican.va\/roman_curia\/congregations\/cfaith\/documents\/rc_con_cfaith_doc_20070629_responsa-quaestiones_it.html#_ftnref20\">20<\/a>] Cf. CONGREGAZIONE PER LA DOTTRINA DELLA FEDE, Dich. <em>Dominus Iesus<\/em>, 17.2: AAS 92 [2000-II] 758.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>RISPOSTE A QUESITI RIGUARDANTI ALCUNI ASPETTICIRCA LA DOTTRINA SULLA CHIESA Introduzione Il Concilio Vaticano II, con la Costituzione dogmatica Lumen gentium e con i Decreti sull&#8217;Ecumenismo ( Unitatis redintegratio) e sulle Chiese orientali ( Orientalium Ecclesiarum), ha contribuito in modo determinante ad una comprensione pi\u00f9 profonda dell&#8217;ecclesiologia cattolica. Al riguardo [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[100],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/staging.sbkcescvs.ch\/ivescovi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7966"}],"collection":[{"href":"https:\/\/staging.sbkcescvs.ch\/ivescovi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/staging.sbkcescvs.ch\/ivescovi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.sbkcescvs.ch\/ivescovi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.sbkcescvs.ch\/ivescovi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7966"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/staging.sbkcescvs.ch\/ivescovi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7966\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7970,"href":"https:\/\/staging.sbkcescvs.ch\/ivescovi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7966\/revisions\/7970"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/staging.sbkcescvs.ch\/ivescovi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7966"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.sbkcescvs.ch\/ivescovi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7966"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/staging.sbkcescvs.ch\/ivescovi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7966"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}